Geïmproviseerd contrapunt op gitaar aan de hand van schemata

Beknopte samenvatting van het onderzoeksproject

De laatste jaren is er een “herontdekking” van partimenti en komt er steeds meer onderzoek rond uit. De methodologie is echter toegespitst op piano, wat historisch gezien ook logisch is. Als gitarist blijf je hier dus wat op je honger zitten als je dezelfde mechanismen en concepten wilt toepassen. Je moet het maar uitzoeken. De methoden die wel toegepast worden op gitaar beperken zich dan weer tot de “gitaartoonsoorten” (A, E, D, G). Begrijpelijk, omdat er dan gebruikgemaakt kan worden van de open snaren, maar ook weer zeer limiterend. Er zijn tenslotte wel meer toonsoorten dan dat en het liefst zou ik niet afhankelijk willen zijn van de open posities. Hoewel een vierstemmige textuur doenbaar is op gitaar, is het niet echt praktisch. Driestemmige en zeker tweestemmige texturen zijn echter prima speelbaar. Het grootste struikelblok bij het leren improviseren op gitaar is kennis van de hals. Daarbovenop brengt het toepassen van twee -en driestemmig contrapunt op gitaar nog eens zijn eigen uitdagingen en limitaties met zich mee. Denk maar aan positiewijzigingen, de (schijnbaar) ontelbare opties om hetzelfde te spelen, etc. Ik ben er echter van overtuigd dat de gitaar geen eeuwig raadsel hoeft te blijven die iedereen elke keer opnieuw moet gaan ontdekken. Aan de hand van een methodische en gestructureerde aanpak kunnen we systematisch de structuur van de hals leren en daarop kunnen de contrapuntische schemata uit de partimenti geplaatst worden. Deze schemata kunnen dan gebruikt worden als basis voor het contrapuntisch improviseren, net zoals op piano gedaan wordt.

Idealiter zou van hieruit verder gegaan kunnen worden naar andere stijlen en stijlperiodes zoals impressionistische technieken en jazz harmonie.

Omschrijving van het onderzoeksproject

Stavaza onderzoeksdomein

Dit onderzoek bouwt verder op mijn eigen onderzoek alsook dat van anderen. Zelf heb ik al een cursus gemaakt met betrekking tot het gestructureerd leren van de gitaarhals. Deze is cruciaal, want aan de hand van deze methode zullen de schemata worden geoefend en ingestudeerd.

Er is ook al veel onderzoek gedaan naar partimento, maar nooit helemaal toegespitst op de gitaar. In 2023 zijn er twee boeken uitgekomen die enigszins het onderzoek op gitaar verbreden namelijk: Nicola Pignatiello - Fedele Fenaroli - Regole Musicali per i principianti di cembalo: Guitar version en Marco Pesci - Continuo Player in 24 Steps: Beginners to Advanced According to Italian Lute Sources. Beide boeken zijn een aanpassing en/of verzameling van historische bronnen, maar geen van beide bieden echt een didactisch systeem die algemeen toepasbaar is op de moderne gitaar.

Een direct onderzoek waar deze op zou verder bouwen is die van Ewald Demeyere: A database of schemata as a starting point for historically informed improvisation and composition.

Methodologie

Een systematische aanpak voor het aanleren van de gitaarhals heb ik al uitgewerkt, dus nu rest het inventariseren van schemata, het opmaken van "formules", het diminueren van melodieën en het bekijken van de mogelijkheden op het fretboard.

De inventarisering van schemata komen vanuit het repertoire, de traktaten die circuleren (Fenarile, Durante, etc.) en uit eerdere publicaties zoals die van Robert Gjerdingen ed.

Een andere interessante hulpbron is de Compendium of Voice-Leading Patterns van Dr. Derek K. Remeš.

Rapportering en output

Een optimale aanpak zou zijn om met een toegewijde groep de methodologie te evalueren, de voortgang te meten en uitgebreid te testen.

Hier ben ik zelf al mee aan de slag gegaan via een Gitaar Studiegroep op Patreon.com

Het uiteindelijke resultaat zou een boek gelijk aan Job IJzerman's Harmony, counterpoint, partimento: A New Method Inspired by Old Masters zijn, specifiek voor gitaar.

Relevante bronnen en/of literatuur

Planning van het onderzoeksproject

Jaar 1

Jaar 2

Jaar 3

Jaar 4